ADOS-2 - jak wygląda badanie krok po kroku?

Diagnoza w kierunku spektrum autyzmu często wiąże się u rodziców z wieloma pytaniami i niepewnością. Jedno z najczęstszych dotyczy tego, jak w praktyce wygląda ADOS-2 i czy dziecko powinno w jakiś sposób przygotować się do spotkania. Badanie ADOS-2 jest wystandaryzowaną metodą obserwacji zachowania, wykorzystywaną w procesie diagnostycznym spektrum autyzmu u dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych. Nie przypomina jednak klasycznego testu szkolnego, w którym należy udzielać prawidłowych odpowiedzi albo wykonać określoną liczbę zadań. Podczas spotkania specjalista tworzy określone sytuacje społeczne i komunikacyjne, a następnie obserwuje sposób, w jaki badana osoba reaguje, nawiązuje kontakt, komunikuje się i uczestniczy we wspólnej aktywności. W zależności od wieku i poziomu rozwoju językowego mogą być to między innymi zabawy, rozmowy, opowiadanie historii czy zadania wykorzystujące przygotowane materiały. ADOS-2 składa się z kilku modułów, dzięki czemu przebieg badania można dostosować zarówno do małego dziecka, które jeszcze nie posługuje się swobodnie mową, jak i do nastolatka lub osoby dorosłej prowadzącej płynną rozmowę. Dla rodzica oznacza to przede wszystkim, że nie należy wcześniej „ćwiczyć ADOS-2” z dzieckiem – specjalista chce zobaczyć możliwie naturalny sposób jego funkcjonowania.

Krok 1. Przygotowanie do badania i wybór odpowiedniego modułu ADOS-2

Pierwszym etapem jest zebranie podstawowych informacji potrzebnych do właściwego zaplanowania spotkania. Specjalistę interesuje między innymi wiek dziecka, sposób komunikowania się oraz poziom rozwoju mowy, ponieważ właśnie te elementy wpływają na wybór odpowiedniego modułu ADOS-2. Metoda obejmuje Moduł Malucha oraz moduły 1–4, przeznaczone dla osób o różnym wieku i poziomie rozwoju językowego. Przykładowo inne zadania otrzyma małe dziecko, które nie posługuje się jeszcze zdaniami, a inne uczeń swobodnie prowadzący rozmowę. Rodzic nie musi samodzielnie ustalać, który moduł będzie właściwy – jest to zadanie osoby prowadzącej badanie. Przed wizytą warto natomiast przekazać specjaliście informacje mogące mieć znaczenie dla przebiegu spotkania, szczególnie jeżeli dziecko ma trudności z komunikacją, bardzo silnie reaguje na nowe miejsca albo potrzebuje więcej czasu na adaptację. Istotny jest również język badania, ponieważ powinien umożliwiać osobie badanej możliwie swobodne i naturalne komunikowanie się. Jeśli rodzice poszukują możliwości wykonania Badania ADOS-2 w Warszawie, warto zwrócić uwagę nie tylko na dostępność terminów, ale przede wszystkim na doświadczenie specjalisty oraz sposób, w jaki wyjaśniany jest cały proces diagnostyczny. Samo spotkanie nie wymaga od dziecka zdobywania wiedzy ani uczenia się odpowiedzi – najlepiej, aby przyszło na nie bez wcześniejszego trenowania konkretnych zachowań.

Krok 2. Jak przebiega właściwa część badania ADOS-2?

Po rozpoczęciu spotkania specjalista realizuje zestaw aktywności przewidzianych dla wybranego modułu, zachowując określoną procedurę badania. Z perspektywy dziecka część z nich może wyglądać po prostu jak zabawa lub rozmowa, jednak każda sytuacja została zaplanowana tak, aby umożliwić obserwację określonych zachowań. W zależności od modułu osoba badana może zostać zaproszona między innymi do wspólnej zabawy, opowiedzenia historii, opisania ilustracji, rozmowy o emocjach, relacjach czy codziennych doświadczeniach. Specjalista zwraca uwagę nie tylko na to, co dziecko mówi, ale również w jaki sposób wchodzi w kontakt i odpowiada na inicjatywy drugiej osoby. Obserwowane mogą być między innymi elementy komunikacji społecznej, wzajemności w relacji, wykorzystania gestów, sposobu nawiązywania kontaktu czy występowania określonych zachowań powtarzalnych i ograniczonych wzorców zainteresowań. Bardzo ważne jest przy tym stworzenie sytuacji, w której zachowanie dziecka może być możliwie naturalne – dlatego prowadzący nie podpowiada mu, jak „powinno” zareagować. Rodzice czasami obawiają się, że dziecko podczas badania czegoś nie zrobi, nie odpowie na pytanie albo zachowa się inaczej niż zwykle, jednak właśnie takie reakcje stanowią część obserwowanego materiału diagnostycznego. Nie oznacza to automatycznie pozytywnego ani negatywnego wyniku, ponieważ ADOS-2 nie jest egzaminem, który można zdać lub oblać. Badanie ADOS-2 wykorzystuje wystandaryzowany sposób prowadzenia obserwacji oraz kodowania zachowań, co pozwala specjaliście później uporządkować zebrane informacje.

Krok 3. Co dzieje się po zakończeniu badania?

Po zakończeniu bezpośredniego spotkania rozpoczyna się kolejny, niewidoczny już dla rodzica etap pracy specjalisty. Zaobserwowane zachowania są kodowane zgodnie z zasadami przewidzianymi dla danego modułu ADOS-2, a uzyskane wyniki analizowane w odniesieniu do algorytmu metody. Poszczególne moduły posiadają własne protokoły, które porządkują zarówno sposób przeprowadzenia badania, jak i późniejszego kodowania oraz interpretacji obserwacji. Wynik nie powinien być jednak sprowadzany wyłącznie do jednej liczby czy prostego komunikatu „autyzm – tak lub nie”. Znaczenie ma cały obraz funkcjonowania osoby badanej oraz kontekst, w którym występują określone zachowania. Z tego względu ADOS-2 należy traktować jako bardzo ważny element szerszego procesu diagnostycznego, a nie jako oderwane od pozostałych informacji narzędzie służące do automatycznego postawienia rozpoznania. Specjalista może uwzględniać również informacje pochodzące z wywiadu rozwojowego, wcześniejszej dokumentacji, obserwacji funkcjonowania dziecka oraz innych elementów diagnostyki. Dla rodziców istotne jest więc nie tylko poznanie samego wyniku, ale również otrzymanie jego jasnego i zrozumiałego omówienia. W dobrej praktyce diagnostycznej rodzic powinien wiedzieć, jakie zachowania zaobserwowano, jakie mają one znaczenie i jakie mogą być kolejne rekomendowane kroki. Wybierając Badanie ADOS-2 w Warszawie, warto właśnie dlatego szukać miejsca, w którym poza samym przeprowadzeniem procedury dużą wagę przywiązuje się również do rozmowy z rodziną i wyjaśnienia rezultatów badania.

Czy dziecko trzeba przygotować do badania ADOS-2?

Rodzice często pytają, czy przed wizytą warto powiedzieć dziecku, co będzie robiło podczas spotkania. Nie ma potrzeby szczegółowego opowiadania o zadaniach ani tym bardziej ćwiczenia ich wcześniej w domu. Celem badania jest obserwacja spontanicznych sposobów komunikowania się i reagowania w określonych sytuacjach społecznych, dlatego wcześniejsze trenowanie zachowań mogłoby zmniejszyć naturalność obserwacji. W zależności od wieku dziecka można natomiast spokojnie powiedzieć mu, że wybiera się na spotkanie ze specjalistą, podczas którego będzie rozmawiać, bawić się lub wykonywać różne zadania. Nie warto przedstawiać wizyty jako sprawdzianu ani sugerować, że istnieją dobre i złe odpowiedzi. Dziecko nie musi również wiedzieć, jakie zachowanie jest podczas spotkania oceniane. Dla specjalisty wartościowe są zarówno inicjowane przez dziecko interakcje, jak i brak określonych reakcji czy nietypowy sposób odpowiadania na sytuacje społeczne. To właśnie możliwość obserwowania takich zachowań w wystandaryzowanych warunkach stanowi jedną z najważniejszych cech ADOS-2. Jeśli więc rodzic rozważa Badanie ADOS-2 dla swojego dziecka, najważniejsze jest znalezienie doświadczonego specjalisty oraz potraktowanie badania jako jednego z elementów procesu pozwalającego lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania dziecka. W naszej poradni w Warszawie rodzice mogą uzyskać również informacje dotyczące przebiegu badania oraz przygotowania do wizyty, dzięki czemu zarówno dorosły, jak i dziecko mogą podejść do spotkania z większym spokojem.